پسته ایرانی

ده ها نوع پسته توسط کشاورزان خوش ذوق ایرانی  پرورش می یابد. هر دهه یا هر دو دهه ، یکی از این انواع پرورش می یابد و از جنبه های خاصی مفید و باصرفه محسوب می شود و درنتیجه مورد توجه سایر کشاورزان قرار می گیرد. بعضی از این انواع به قدری مورد توجه قرار می گیرند که به انواع تجاری ثابت تبدیل می شوند.

درکل، تمامی انواع تجاری پسته ایرانی بر اساس شکل و ظاهر به دو دسته تقسیم می شوند: گرد( کروی شکل ) و دراز ( طویل) . به نوعی از پسته که نسبت طول آن به بزرگ ترین قطرش ( شاخص شکل ) بیش از 5/1 باشد دراز  گفته می شود ، در غیر اینصورت گرد نامیده می شود. درختان اصیل خود رو پسته ، درون بر هایی دراز تولید می کنند. اولین نوع گرد پسته حدود 70 سال پیش توسط یک کشاورز رفسنجانی به نام آقای اوحدی پرورش یافت. چند نوع تجاری اولیه مانند سفید پسته و ممتاز از مد رفته اند و دیگر  کشت نمی شوند.


امروزه ، چهار نوع تجاری مختلف پسته در ایران کشت می شود که خصوصیات و ویژگی های مختلفی دارند که در زیر به آن ها اشاره می شود:


1.    فندقی : این نوع ، در دسترس ترین نوع پسته می باشد و در اکثر مناطق کشت پسته در ایران کاشته می شود. فندقی از نوع گرد است و در بین چهار نوعی که کشت می شوند، کمترین شاخص شکل را دارد. این  نوع در اندازه های 30/28 ، 32/30 و 34/32 آجیل در هر اونس می باشند. در مقدار کم سایز 28/26 نیز موجود می باشد.


2.    کله قوچی : این نوع درخت پسته محصول خوبی می دهد و آجیل هایش از نوع گرد            می باشند. این نوع در اندازه های 22/20 ، 24/22 و 26/24 موجود می باشد.  اندازه ی  20/18 نیز در مقدار کم موجود می باشد.


3.    اکبری : این نوع جدیدتر با محصول خوب و آجیل های دراز و بزرگ می باشد ( در اندازه های 22/20 ، 24/22 و 26/24 که سایز 20/18 نیز در اندازه کم موجود می باشد). بیشترین شاخص شکل را دارد     ( درازترین). این نوع پسته راحت تر از چهار نوع دیگر باز می شود.


4.    احمد آقایی : جدیدترین نوع تجاری می باشد که بخاطر محصول زیاد و صرف زمان کمتر برای محصول دهی، بین کشاورزان بسیار رایج است . این نوع در چند بازار نظیر هند و یونان بسیار رایج می باشد. تولید این نوع در حال افزایش است. شکل ظاهری پسته احمد آقائی شبیه به یک نوع کرمانی به نام پسته آمریکایی می باشد. این نوع ، سفیدترین درون بر را در بین این چهار نوع دارد. پسته احمد آقائی از نوع دراز   می باشد و شاخص شکل آن کمی بیش از 5/1 می باشد.  این نوع در اندازه ها ی24/22 ، 26/24 ، 28/26 و 30/28 موجود می باشد که اندازه ی 22/20 نیز در مقدار کم موجود می باشد.


در کل ، پسته کله قوچی دیگر کشت نمی شود و محصول از درختان موجود بدست می آید. هر چند درختان کله قوچی از لحاظ تجاری کاملا موفق بوده اند اما زمانی که بیش از 40 سال از کشت شان می گذرد ، افت شدیدی در رشد و محصول از خود نشان می دهند. انتظار می رود که محصول به تدریج کاهش یابد.
در حال حاضر ، حدود 50% محصولات ایران از نوع فندوقی می باشد. این نوع بدلیل میزان محدود محصول به ندرت در باغ های ایران کاشته می شود. انتظار می رود که میزان محصولات در همین سطح ثابت بماند . نوع کله قوچی در حال کاهش است و نوع احمدآقائی جایگزین آن شده است. نوع احمد آقائی یا اکبری در باغ های جدیدتر کشت می شوند. انتظار می رود که در آینده این دو نوع بیشتر در بازار عرضه شوند.


پسته  در ایران 
میزان تولید پسته در ایران سالانه حدود ۲۰۰ هزار تن است و تنها ۱۰ درصد از این محصول مصرف داخلی دارد و ۹۰ درصد دیگر صادراتی است. مصرف سالیانهٔ پسته برای هر خانوادهٔ ایرانی حدود ۲ کیلوگرم است.[۱۵][۱۶] تولید و صادرات پسته ایرانی، سالانه در حدود ۱٫۴ تا ۱٫۷ میلیارد دلار برای ایران، درآمدزایی می‌کند. استان کرمان شهرستان سیرجان ، شهرستان انار و شهرستان رفسنجان، شهرستان شهربابک مراکز اصلی تولید پسته در ایران به‌شمار می‌آیند و ۸۰ درصد پسته تولیدشده در ایران، از این مناطق به‌دست می‌آید.
با این‌که پستهٔ ایران و آمریکا از یک نژاد هستند اما پستهٔ ایرانی طعم بهتری دارد. چیزی که بسیاری از توزیع کنندگان عمدهٔ اروپایی هم آن را تأیید می‌کنند. مثلاً پسته ترکیه از نژاد دیگری است